Quân nhân dự bị có phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ? Đây là vấn đề được nhiều người quan tâm, nhất là trong bối cảnh có lệnh tổng động viên, động viên cục bộ hoặc tình huống chiến tranh. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi có thể bị xử lý hình sự với mức phạt lên đến 7 năm tù trong những trường hợp nghiêm trọng. Việc hiểu rõ quy định pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn thể hiện trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc.
1. Khái niệm quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi
Quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi là hành vi cố tình không thực hiện đúng các lệnh gọi nhập ngũ hoặc triệu tập của cơ quan quân sự có thẩm quyền trong các tình huống như: lệnh tổng động viên, lệnh động viên cục bộ, khi có chiến tranh hoặc khi cần tăng cường lực lượng thường trực để bảo vệ địa phương, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Hành vi này có thể bao gồm: không đến trình diện đúng thời gian, địa điểm; trì hoãn hoặc né tránh với lý do không chính đáng; hoặc từ chối tham gia các đợt huấn luyện, bổ sung lực lượng theo lệnh triệu tập. Đây là hành vi vi phạm nghĩa vụ quân sự và có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ và tình tiết của vụ việc.
2. Căn cứ pháp lý quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi
Hành vi quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi được xử lý dựa trên các quy định của Bộ luật Hình sự và Luật Nghĩa vụ quân sự. Cụ thể, Điều 333 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định:
“…
Điều 333. Tội không chấp hành lệnh gọi quân nhân dự bị nhập ngũ
1. Người nào là quân nhân dự bị mà không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ trong trường hợp có lệnh tổng động viên, lệnh động viên cục bộ, có chiến tranh hoặc có nhu cầu tăng cường cho lực lượng thường trực của quân đội để chiến đấu bảo vệ địa phương, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình;
b) Lôi kéo người khác phạm tội.
…”
3. Mức phạt quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi
Theo Điều 333 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025), hành vi quân nhân dự bị không chấp hành lệnh gọi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt khác nhau tùy theo mức độ vi phạm.
- Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Trong các trường hợp nghiêm trọng như tự gây thương tích để trốn nghĩa vụ hoặc lôi kéo người khác vi phạm, mức phạt sẽ tăng nặng, từ 2 đến 7 năm tù.
Khi gặp trường hợp này, việc tham khảo ý kiến từ luật sư hình sự sẽ giúp người phạm tội hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và các biện pháp phòng tránh rủi ro pháp lý.
