Không chấp hành lệnh nhập ngũ có bị truy cứu hình sự không? Đây là câu hỏi khiến nhiều thanh niên và gia đình băn khoăn mỗi mùa tuyển quân. Theo các luật sư hình sự, hành vi không chấp hành lệnh nhập ngũ không chỉ bị xử phạt hành chính mà trong nhiều trường hợp còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Việc hiểu đúng quy định pháp luật giúp người dân tránh rủi ro pháp lý và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân đối với Tổ quốc.
1. Khái niệm không chấp hành lệnh nhập ngũ
Không chấp hành lệnh nhập ngũ là hành vi cố tình không thực hiện đúng các yêu cầu, thông báo hoặc lệnh gọi của cơ quan quân sự trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự. Hành vi này có thể xuất hiện dưới nhiều dạng như: không đến khám sức khỏe theo giấy gọi; bỏ dở việc khám sức khỏe; đã được kết luận đủ điều kiện nhưng không quay lại theo lịch hẹn; nhận lệnh nhập ngũ nhưng không trình diện đúng thời gian, địa điểm; hoặc tìm cách trì hoãn, né tránh bằng những lý do không chính đáng. Đây là hành vi vi phạm pháp luật về nghĩa vụ quân sự và có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tiếp tục tái phạm.
2. Căn cứ pháp lý xử lý hành vi không chấp hành lệnh nhập ngũ
Hành vi không chấp hành lệnh nhập ngũ được xử lý dựa trên các quy định của Luật Nghĩa vụ quân sự và Bộ luật Hình sự. Trong trường hợp vi phạm lần đầu, người không chấp hành đúng lệnh khám sức khỏe hoặc lệnh nhập ngũ sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng. Tuy nhiên, nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà tiếp tục vi phạm, người đó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) như sau:
“…
Điều 332. Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự
1. Người nào không chấp hành đúng quy định của pháp luật về đăng ký nghĩa vụ quân sự, không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ, lệnh gọi tập trung huấn luyện, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình;
b) Phạm tội trong thời chiến;
c) Lôi kéo người khác phạm tội.
…”
Quy định này là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định khi nào hành vi không chấp hành lệnh nhập ngũ chỉ bị xử phạt hành chính và khi nào bị truy cứu hình sự.
3. Mức phạt hình sự khi không chấp hành lệnh nhập ngũ
Theo Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025), hành vi không chấp hành lệnh nhập ngũ khi đã bị xử phạt hành chính trước đó mà vẫn tiếp tục vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hai cấp độ xử lý.
- Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
- Trường hợp có tình tiết tăng nặng như tự gây thương tích để trốn nghĩa vụ, lôi kéo người khác vi phạm hoặc thực hiện hành vi trong thời chiến, mức phạt sẽ nặng hơn, với khung hình phạt từ 1 năm đến 5 năm tù.
Các mức phạt này được đặt ra nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ nghĩa vụ thiêng liêng đối với Tổ quốc.
Không chấp hành lệnh nhập ngũ không chỉ là hành vi vi phạm nghĩa vụ công dân mà trong nhiều trường hợp còn có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). Để tránh rủi ro pháp lý và hiểu rõ quyền – nghĩa vụ của mình, người dân nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật hoặc tham khảo ý kiến từ luật sư hình sự khi cần thiết. Việc tuân thủ đúng lệnh nhập ngũ là cách bảo vệ chính mình và thể hiện trách nhiệm đối với Tổ quốc.
