Chủ thầu xây sai thiết kế – ai sẽ chịu trách nhiệm khi công trình phát sinh thiệt hại? Đây là tình huống không hiếm gặp trong thực tế xây dựng nhà ở, từ việc xây sai số tầng, sai kết cấu đến thay đổi vật liệu không đúng bản vẽ đã được phê duyệt. Không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng công trình, hành vi này còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng cho cả chủ nhà và nhà thầu. Trong bài viết dưới đây, luật sư nhà đất sẽ phân tích rõ trách nhiệm pháp lý khi chủ thầu xây sai thiết kế, giúp bạn biết cách xử lý đúng luật và bảo vệ quyền lợi của mình.
1. Thiết kế xây dựng là gì? Vì sao phải xây đúng thiết kế?
Theo quy định của pháp luật về xây dựng, thiết kế xây dựng là cơ sở kỹ thuật quan trọng để triển khai thi công công trình. Cụ thể, Điều 19 Luật Xây dựng 2025 quy định:
“…
1. Thiết kế xây dựng được thực hiện theo trình tự một bước hoặc nhiều bước. Số bước thiết kế, trình tự các bước do người quyết định đầu tư quyết định trong quá trình lập dự án đầu tư xây dựng hoặc chủ đầu tư quyết định khi triển khai các bước thiết kế xây dựng sau khi dự án đầu tư được phê duyệt. Đối với dự án chỉ yêu cầu lập Báo cáo kinh tế – kỹ thuật áp dụng thiết kế một bước là thiết kế bản vẽ thi công.”
2. Thiết kế xây dựng bao gồm các loại sau đây:
a) Thiết kế sơ bộ;
b) Thiết kế cơ sở;
c) Thiết kế FEED;
d) Thiết kế kỹ thuật;
đ) Thiết kế bản vẽ thi công;
e) Thiết kế khác (nếu có).
…”
Như vậy, thiết kế xây dựng là tập hợp các tài liệu, bản vẽ và giải pháp kỹ thuật được lập theo một hoặc nhiều bước, nhằm xác định cụ thể phương án kiến trúc, kết cấu, kỹ thuật và biện pháp thi công của công trình. Trong đó, thiết kế bản vẽ thi công là căn cứ trực tiếp để nhà thầu tổ chức thi công xây dựng trên thực tế.
Việc xây dựng đúng thiết kế là yêu cầu bắt buộc, bởi thiết kế đã được chủ đầu tư phê duyệt và (trong nhiều trường hợp) được cơ quan có thẩm quyền thẩm định. Nếu thi công không đúng thiết kế được phê duyệt, công trình có thể bị xác định là xây dựng sai thiết kế, dẫn đến rủi ro về an toàn công trình, chất lượng xây dựng và làm phát sinh trách nhiệm pháp lý của chủ thầu thi công khi gây thiệt hại.
2. Thế nào là chủ thầu xây sai thiết kế?
Chủ thầu xây sai thiết kế được hiểu là trường hợp nhà thầu thi công không thực hiện đúng nội dung thiết kế xây dựng đã được chủ đầu tư phê duyệt và là căn cứ để tổ chức thi công công trình. Việc xây sai thiết kế có thể xảy ra do lỗi chủ quan của nhà thầu hoặc do nhà thầu tự ý thay đổi phương án thi công mà không được chủ đầu tư chấp thuận và không được cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật xây dựng.
Trên thực tế, hành vi chủ thầu xây sai thiết kế thường thể hiện ở các dạng như: xây sai diện tích, sai số tầng, sai chiều cao công trình; thay đổi kết cấu chịu lực; sử dụng vật liệu không đúng chủng loại, quy cách theo hồ sơ thiết kế; hoặc thi công khác với thiết kế bản vẽ thi công đã được phê duyệt. Trong những trường hợp này, dù công trình chưa hoàn thành hay đã đưa vào sử dụng, việc thi công không đúng thiết kế vẫn có thể bị xác định là vi phạm quy định về quản lý chất lượng và trật tự xây dựng.
Việc chủ thầu xây sai thiết kế không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, chất lượng và tuổi thọ của công trình, mà còn là căn cứ để xác định trách nhiệm pháp lý của nhà thầu thi công, bao gồm trách nhiệm khắc phục sai phạm, bồi thường thiệt hại và chịu xử phạt theo quy định pháp luật nếu gây thiệt hại cho chủ đầu tư hoặc bên thứ ba.
3. Chủ thầu xây sai thiết kế gây thiệt hại, ai chịu trách nhiệm?
Khi chủ thầu xây sai thiết kế gây thiệt hại, trách nhiệm pháp lý sẽ được xác định tùy thuộc vào nguyên nhân dẫn đến việc thi công sai, căn cứ theo Luật Xây dựng 2025 và hợp đồng xây dựng giữa các bên.
Trường hợp việc xây sai thiết kế xuất phát từ lỗi của nhà thầu tư vấn thiết kế, thì theo khoản 2 Điều 35 Luật Xây dựng 2025, nhà thầu tư vấn phải chịu trách nhiệm về kết quả, chất lượng thiết kế và bồi thường thiệt hại nếu thiết kế không bảo đảm yêu cầu, vi phạm hợp đồng làm thiệt hại cho chủ đầu tư.
Nếu thiết kế đã được thẩm tra nhưng nhà thầu tư vấn thẩm tra không phát hiện sai sót, dẫn đến thi công sai thiết kế và gây thiệt hại, thì nhà thầu thẩm tra phải chịu trách nhiệm theo khoản 2 Điều 36 Luật Xây dựng 2025, bao gồm nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do báo cáo thẩm tra không chính xác.
Trường hợp nguyên nhân xuất phát từ kết quả khảo sát xây dựng không đúng, làm cơ sở thiết kế và thi công sai, thì nhà thầu khảo sát xây dựng phải chịu trách nhiệm theo khoản 2 Điều 37 Luật Xây dựng 2025 và bồi thường thiệt hại cho chủ đầu tư.
Ngoài ra, nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng nghĩa vụ kiểm tra, giám sát, lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực hoặc vẫn cho thi công khi biết có sai thiết kế, thì chủ đầu tư cũng có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng theo Điều 40 Luật Xây dựng 2025.
Tóm lại, khi chủ thầu xây sai thiết kế gây thiệt hại, bên nào gây ra lỗi ở khâu thiết kế – thẩm tra – khảo sát – giám sát thì bên đó phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật và hợp đồng xây dựng.
4. Cách xử lý khi phát hiện chủ thầu xây sai thiết kế
Khi phát hiện chủ thầu xây sai thiết kế, chủ đầu tư cần yêu cầu dừng ngay việc thi công đối với hạng mục vi phạm để tránh làm phát sinh thêm thiệt hại. Việc cần làm tiếp theo là đối chiếu thực tế thi công với hồ sơ thiết kế xây dựng đã được phê duyệt, đặc biệt là thiết kế bản vẽ thi công, nhằm xác định rõ nội dung sai lệch và trách nhiệm của nhà thầu.
Sau khi xác định hành vi xây sai thiết kế, chủ đầu tư nên lập biên bản ghi nhận vi phạm, yêu cầu nhà thầu khắc phục, sửa chữa hoặc thi công lại đúng thiết kế trong thời hạn cụ thể. Trường hợp việc thi công sai thiết kế ảnh hưởng đến kết cấu, chất lượng hoặc an toàn công trình, chủ đầu tư có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm hợp đồng hoặc chấm dứt hợp đồng thi công theo thỏa thuận đã ký.
Đối với các trường hợp có nguy cơ phát sinh tranh chấp, việc tham khảo ý kiến luật sư nhà đất sẽ giúp chủ đầu tư đánh giá đúng rủi ro pháp lý, lựa chọn phương án xử lý phù hợp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình theo quy định pháp luật.
