Không ít trường hợp tài sản bị chiếm hữu trái pháp luật rồi tiếp tục được mua bán, chuyển nhượng qua nhiều người khác nhau. Vậy người đang chiếm hữu cuối cùng có được pháp luật bảo vệ hay không, đặc biệt khi họ hoàn toàn không biết nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản? Đây là vấn đề pháp lý quan trọng liên quan đến người thứ ba ngay tình theo Bộ luật Dân sự 2015 mà nhiều người dễ gặp trong thực tế.
1. Người chiếm hữu được hiểu như thế nào?
Theo Điều 179 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, chiếm hữu được hiểu là việc một chủ thể đang nắm giữ, quản lý hoặc chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như người có quyền đối với tài sản đó.
“…
Điều 179. Khái niệm chiếm hữu
1. Chiếm hữu là việc chủ thể nắm giữ, chi phối tài sản một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như chủ thể có quyền đối với tài sản.
2. Chiếm hữu bao gồm chiếm hữu của chủ sở hữu và chiếm hữu của người không phải là chủ sở hữu.
Việc chiếm hữu của người không phải là chủ sở hữu không thể là căn cứ xác lập quyền sở hữu, trừ trường hợp quy định tại các điều 228, 229, 230, 231, 232, 233 và 236 của Bộ luật này.
…”
Người chiếm hữu có thể là người đang trực tiếp sử dụng, quản lý tài sản hoặc đang giữ tài sản thông qua giao dịch dân sự như thuê, mượn, nhận cầm cố, nhận chuyển nhượng tài sản. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chiếm hữu đều làm phát sinh quyền sở hữu đối với tài sản. Đối với người không phải là chủ sở hữu, việc chiếm hữu chỉ được xem là căn cứ xác lập quyền sở hữu trong một số trường hợp do pháp luật quy định.
2. Người chiếm hữu cuối cùng có được bảo vệ khi tài sản bị chuyển giao trái luật không?
Theo Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015, người chiếm hữu cuối cùng vẫn có thể được pháp luật bảo vệ nếu họ là người thứ ba ngay tình. Đây là trường hợp người nhận chuyển giao tài sản không biết và không thể biết tài sản đó có nguồn gốc từ giao dịch trái pháp luật hoặc giao dịch vô hiệu.
Đối với tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu, nếu tài sản đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch với người này vẫn có hiệu lực. Đối với tài sản phải đăng ký như nhà đất, ô tô, người nhận chuyển giao cũng có thể được bảo vệ nếu căn cứ vào việc đăng ký hợp pháp để xác lập giao dịch.
Tuy nhiên, nếu người chiếm hữu cuối cùng biết hoặc phải biết tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp thì sẽ không được pháp luật bảo vệ và chủ sở hữu có quyền yêu cầu trả lại tài sản.
3. Quyền và nghĩa vụ của người thứ ba ngay tình
Pháp luật bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình trong một số trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhằm bảo đảm sự ổn định của các giao dịch dân sự trên thực tế.
Theo Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, người thứ ba ngay tình được hiểu là người tham gia giao dịch một cách thiện chí, không biết và không thể biết việc tài sản đang được chuyển giao cho mình có liên quan đến giao dịch trái pháp luật hoặc giao dịch vô hiệu.
“…
Điều 133. Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu
1. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch được xác lập, thực hiện với người thứ ba vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại Điều 167 của Bộ luật này.
2. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu.
Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.
3. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.
…”
Có thể thấy, việc bảo vệ người thứ ba ngay tình là quy định quan trọng nhằm bảo đảm sự ổn định và an toàn trong các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, để được pháp luật bảo vệ, người nhận chuyển giao tài sản phải chứng minh mình ngay tình và giao dịch được xác lập đúng quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
