Chỉ sử dụng ma túy, không mua bán hay tàng trữ, có bị đi tù không? Đây là thắc mắc rất phổ biến của nhiều người khi cho rằng hành vi sử dụng ma túy chỉ là vi phạm cá nhân, không đến mức chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam quy định việc sử dụng ma túy tuy không bị đi tù trong đa số trường hợp, nhưng vẫn bị xử phạt nghiêm khắc và có thể áp dụng các biện pháp quản lý đặc biệt. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu đúng quy định pháp luật về sử dụng ma túy để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc.
1. Sử dụng ma túy là gì theo quy định pháp luật
Theo pháp luật Việt Nam, sử dụng ma túy được hiểu là hành vi tiêu thụ hay đưa chất ma túy vào cơ thể, dù bằng bất kỳ hình thức nào (như hút, chích, nhai, nuốt)… mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Chất ma túy ở đây là các chất gây nghiện, chất hướng thần được Chính phủ quy định trong danh mục chất ma túy, có khả năng gây tác động đến hệ thần kinh và dễ dẫn tới tình trạng nghiện nếu sử dụng nhiều lần.
Trong thời gian trước đây, hành vi sử dụng ma túy thường bị xử lý hành chính hoặc áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc; tuy nhiên, theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025), hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong một số trường hợp đặc thù (như tái nghiện trong thời gian cai nghiện) cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
2. Chỉ sử dụng ma túy có bị đi tù không?
Trước đây, hành vi chỉ sử dụng ma túy (không kèm mua bán, tàng trữ…) theo pháp luật Việt Nam không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà chỉ bị xử lý hành chính hoặc các biện pháp tư pháp như cai nghiện bắt buộc theo Luật Phòng, chống ma túy và các nghị định liên quan (ví dụ phạt tiền hoặc đưa đi cai nghiện).Tuy nhiên, kể từ 01/7/2025, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự 2015 thông qua Điều 256a về “sử dụng trái phép chất ma túy”, trong đó quy định rõ các trường hợp mà hành vi sử dụng ma túy phải chịu trách nhiệm hình sự.
Cụ thể theo Điều 256a (Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2025):
“…
Điều 256a. Tội sử dụng trái phép chất ma túy
1. Người nào sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm:
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
c) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
d) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
2. Tái phạm về tội này thì bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.
…”
Từ quy định trên, có thể hiểu nếu một người chỉ sử dụng ma túy một lần đầu, không ở trong các tình huống bị quản lý hay cai nghiện, thì không bị đi tù theo Bộ luật Hình sự mới và sẽ tiếp tục bị xử lý hành chính như trước.
Nhưng nếu việc sử dụng đó rơi vào các trường hợp được liệt kê trong Điều 256a, thì hành vi sử dụng ma túy sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự và có thể dẫn đến án tù.
3. Xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng ma túy
Hành vi sử dụng trái phép chất ma túy dù không đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì vẫn bị xử phạt hành chính theo quy định hiện hành. Cụ thể, Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 15/12/2025) quy định các mức xử phạt áp dụng với hành vi này trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội và phòng, chống tệ nạn xã hội.
Theo đó: Người có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đ đến 2.000.000 đ.
Ngoài ra, cùng Nghị định này còn quy định các mức phạt khác cho hành vi liên quan như tàng trữ, vận chuyển, môi giới sử dụng ma túy… trong trường hợp chưa đến mức truy cứu hình sự.
Việc xử phạt hành chính hành vi sử dụng ma túy hướng tới răn đe và phòng ngừa, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan chức năng thực hiện các biện pháp hỗ trợ, quản lý người vi phạm theo quy định Luật Phòng, chống ma túy (ví dụ xét nghiệm, lập hồ sơ quản lý…)
Nếu người sử dụng ma túy không thuộc các trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì vẫn phải chịu xử phạt hành chính (cảnh cáo hoặc phạt tiền), theo quy định tại Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
4. Sử dụng ma túy có bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc không?
Ngoài xử phạt hành chính và (trong một số trường hợp) chịu trách nhiệm hình sự, người sử dụng ma túy còn có thể bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định pháp luật về phòng, chống ma túy ở Việt Nam. Đây là biện pháp xử lý hành chính, nhằm giúp người nghiện ma túy được chữa bệnh, học tập và phục hồi hành vi dưới sự quản lý của cơ sở cai nghiện, thay vì chỉ đơn thuần phạt tiền.
Luật Phòng, chống ma túy 2021 và các văn bản hướng dẫn quy định điều kiện áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên.
Người sử dụng ma túy có thể bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nếu thuộc một trong các trường hợp như:
- Không đăng ký hoặc không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện;
- Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy;
- Là người nghiện ma túy dạng thuốc phiện và không tuân thủ các quy định điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
- Tái nghiện trong thời gian quản lý sau cai nghiện.
Đối với người từ 12 đến dưới 18 tuổi, Luật cũng quy định việc gửi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc khi thuộc các trường hợp nêu trên, và quyết định do Tòa án nhân dân ban hành.
Hành vi sử dụng ma túy đơn thuần không chỉ dẫn đến xử phạt hành chính hoặc trang trải viện phí — nếu rơi vào các tình huống nhất định, người sử dụng ma túy có thể bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc nhằm hỗ trợ phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng theo quy định của pháp luật Việt Nam.
5. Khi nào người sử dụng ma túy có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Từ 01/7/2025, pháp luật Việt Nam chính thức hình sự hóa một số trường hợp hành vi sử dụng trái phép chất ma túy thông qua việc bổ sung Điều 256a – “Tội sử dụng trái phép chất ma túy” vào Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). Điều này đánh dấu sự thay đổi trong chính sách xử lý ma túy nhằm hạn chế tái nghiện và tăng hiệu quả quản lý xã hội.
Theo Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15) quy định rõ các trường hợp mà hành vi sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị khởi tố hình sự.
Các trường hợp bị truy cứu hình sự: Một người sử dụng ma túy sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi sử dụng trái phép chất ma túy rơi vào ít nhất một trong các tình huống sau:
- Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
- Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định pháp luật.
- Trong vòng 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy.
- Trong vòng 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà tiếp tục sử dụng trái phép.
Hình phạt:
- Người vi phạm trong các trường hợp trên có thể bị phạt tù từ 2 đến 3 năm.
- Nếu là tái phạm, mức hình phạt có thể tăng lên từ 3 đến 5 năm tù.
Không phải mọi hành vi sử dụng ma túy đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Chỉ khi hành vi rơi vào các tình huống đặc thù như đang cai nghiện, vẫn trong thời hạn quản lý sau cai hoặc tái sử dụng sau cai, thì người sử dụng ma túy mới có thể bị khởi tố, xét xử và nhận án tù theo Điều 256a Bộ luật Hình sự.
Tóm lại, hành vi sử dụng ma túy không phải lúc nào cũng dẫn đến trách nhiệm hình sự, nhưng trong nhiều trường hợp cụ thể, người vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính, áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật hiện hành. Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân gặp phải các tình huống pháp lý liên quan đến sử dụng ma túy, hãy chủ động liên hệ luật sư giỏi về hình sự để được tư vấn kịp thời, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, tránh những hậu quả pháp lý đáng tiếc.
Liên hệ Luật sư chuyên về hình sự tại TP.HCM – Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự
Nếu bạn đang cần hỗ trợ pháp lý trong lĩnh vực hình sự, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được tư vấn nhanh chóng và chuyên nghiệp.
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Văn phòng: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
