Nhiều vụ án hành chính về thu hồi đất bị cấp phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm hủy án chỉ vì Tòa án bỏ sót người tham gia tố tụng. Vậy nếu đất thuộc quyền sử dụng của hộ gia đình nhưng chỉ một người đứng ra khởi kiện, Tòa án không đưa các thành viên còn lại vào tham gia vụ án thì bản án có bị hủy hay không? Đây là vấn đề pháp lý quan trọng mà người dân cần đặc biệt lưu ý khi khiếu kiện quyết định thu hồi đất.
1. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hành chính là những ai?
Theo khoản 10 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân không phải là người khởi kiện hoặc người bị kiện nhưng việc giải quyết vụ án có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp hoặc nghĩa vụ của họ. Vì vậy, họ có quyền tự mình đề nghị hoặc được đương sự khác đề nghị tham gia tố tụng và được Tòa án đưa vào tham gia vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Như vậy, có thể hiểu người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là những chủ thể tuy không trực tiếp khởi kiện hoặc bị kiện nhưng kết quả giải quyết vụ án hành chính có tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Việc đưa đầy đủ những người này tham gia tố tụng giúp Tòa án giải quyết vụ án toàn diện, khách quan và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan.
2. Chỉ một người khởi kiện quyết định thu hồi đất của hộ gia đình, Tòa án có phải đưa các thành viên khác tham gia tố tụng không?
Theo mục 1 Phần III Công văn 64/TANDTC-PC năm 2019 của Tòa án nhân dân tối cao, cụ thể:
Theo khoản 10 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức tuy không khởi kiện, không bị kiện nhưng việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp hoặc nghĩa vụ của họ. Đồng thời, khoản 29 Điều 3 Luật Đất đai quy định hộ gia đình sử dụng đất gồm những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển quyền sử dụng đất.
Do đó, khi một thành viên hộ gia đình khởi kiện quyết định thu hồi đất đối với thửa đất thuộc quyền sử dụng chung của hộ gia đình thì việc giải quyết vụ án không chỉ ảnh hưởng đến người khởi kiện mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên khác có chung quyền sử dụng đất. Vì vậy, Tòa án có trách nhiệm xác định và đưa các thành viên còn lại của hộ gia đình có quyền sử dụng đất chung tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Việc đưa đầy đủ những người này tham gia tố tụng không chỉ bảo đảm quyền được trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ mà còn giúp Tòa án giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, tránh trường hợp bản án bị hủy do bỏ sót người tham gia tố tụng.
3. Bản án có bị hủy nếu Tòa án bỏ sót thành viên hộ gia đình có quyền sử dụng đất không?
Theo khoản 3 Điều 241 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, Hội đồng xét xử phúc thẩm có quyền hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại trong trường hợp có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng hoặc phải thu thập chứng cứ mới quan trọng mà Tòa án cấp phúc thẩm không thể bổ sung ngay được.
Trong vụ án hành chính về thu hồi đất của hộ gia đình, các thành viên có chung quyền sử dụng đất tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển quyền sử dụng đất là những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Do đó, họ có quyền tham gia tố tụng để trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Trường hợp Tòa án chỉ đưa người khởi kiện tham gia tố tụng mà không đưa các thành viên khác của hộ gia đình có quyền sử dụng đất chung vào tham gia với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì có thể dẫn đến việc giải quyết vụ án không đầy đủ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của những người này. Đây là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng vì đã bỏ sót người tham gia tố tụng có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án.
Vì vậy, nếu cấp phúc thẩm xác định việc bỏ sót thành viên hộ gia đình làm ảnh hưởng đến việc giải quyết khách quan, toàn diện vụ án thì có căn cứ áp dụng khoản 3 Điều 241 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 để hủy bản án sơ thẩm và giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo đúng quy định của pháp luật.
Việc xác định đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hành chính về thu hồi đất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chỉ một sai sót trong quá trình tố tụng cũng có thể dẫn đến việc bản án bị hủy và vụ án phải giải quyết lại từ đầu. Nếu bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến quyết định thu hồi đất, xác định thành viên hộ gia đình có quyền sử dụng đất hoặc các vấn đề tố tụng trong quá trình khởi kiện, hãy liên hệ với luật sư chuyên về đất đai để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
