Bị xúc phạm, làm nhục hoặc bị dồn nén trong thời gian dài, nhiều người không kiểm soát được cảm xúc và thực hiện hành vi tước đoạt tính mạng người khác. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp giết người đều bị xử lý như nhau. Pháp luật quy định một trường hợp đặc biệt là “giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân”. Vậy trạng thái tinh thần bị kích động mạnh được hiểu như thế nào, hành vi của nạn nhân phải nghiêm trọng đến đâu và nạn nhân có nhất thiết là người phạm tội hay không? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
1. Trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là như thế nào?
Theo hướng dẫn tại điểm b mục 1 Chương II Nghị quyết số 04-HĐTPTANDTC/NQ thì trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là tình trạng người phạm tội không còn hoàn toàn làm chủ được ý chí, khả năng tự kiếm chế hành vi của mình do chịu tác động từ hành vi trái pháp luật nghiệm trọng của nạn nhân.
Sự kích động phát sinh ngay sau khi nạn nhân thực hiện hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, khiến người phạm tội phản ứng tức thời và dẫn đến hành vi tước đoạt mạng của nạn nhân. Tuy nhiên, trên thực tế cũng có những trường hợp hành vi trái pháp luật của nạn nhân diễn ra trong thời gian dài, mang tính đè nén, áp bức hoặc xúc phạm lặp đi lặp lại. Khi đó, sự bức xúc của người phạm tội có thể âm ỷ kéo dài và đến một thời điểm nhất định bùng phát thành trạng thái kích động mạnh không thể tự kiềm chế được.
Ví dụ: Hai anh em đồng hao ở chung nhà bố mẹ vợ, người anh thường xuyên làm nhục thô bạo và trắng trợn vu khống người em, đến thời điểm nào đó lại lăng nhục người em nên người anh bị em giết.
Không phải mọi hành vi vi phạm pháp luật của nạn nhân đều làm phát sinh trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét toàn diện các yếu tố như thời gian, địa điểm, hoàn cảnh xảy ra vụ việc, mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội, mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật, nguyên nhân dẫn đến sự việc cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của nạn nhân và trạng thái tâm lý của người phạm tội.
Ngoài ra, nếu người phạm tội sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích dẫn đến mất kiểm soát hành vi, trong khi hành vi của nạn nhân không nghiêm trọng, thì không được xem là phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Trường hợp này vẫn có thể bị xử lý về tội giết người theo quy định chung của Bộ luật Hình sự.
2. Thế nào là hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân?
Hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân là những hành vi vi phạm pháp luật có tính chất xúc phạm, áp bức hoặc xâm hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích của họ, làm cho người phạm tội rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.
Trên thực tế, hành vi này có thể chưa đến mức cấu thành tội phạm hoặc đã cấu thành các tội phạm ít nghiêm trọng như tội làm nhục người khác hoặc tội vu khống. Chẳng hạn, một người liên tục bị hàng xóm bịa đặt thông tin sai sự thật, vu khống họ thực hiện hành vi phạm tội hoặc thường xuyên bị xúc phạm, làm nhục công khai trước nhiều người. Nếu các hành vi này kéo dài, tái diễn nhiều lần và gây áp lực tâm lý nghiêm trọng thì có thể được xem là hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân.
3. Khi nào người phạm tội được xác định là giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh?
Theo Điều 125 Bộ luật Hình sự năm 2015 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 04/NQ-HĐTP ngày 29/11/1986, một người được xác định phạm tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh khi có đủ các dấu hiệu sau:
- Thứ nhất, nạn nhân phải có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đối với người phạm tội hoặc người thân thích của họ. Hành vi này có thể là xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm, vu khống, ngược đãi, áp bức hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác có tính chất nghiêm trọng.
- Thứ hai, người phạm tội phải rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, tức là không còn hoàn toàn làm chủ được ý chí và khả năng tự kiềm chế hành vi của mình do tác động từ hành vi trái pháp luật của nạn nhân.
- Thứ ba, phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của nạn nhân và trạng thái kích động mạnh của người phạm tội. Nói cách khác, chính hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân là nguyên nhân dẫn đến việc người phạm tội mất khả năng tự chủ và thực hiện hành vi tước đoạt tính mạng.
Sự kích động mạnh không nhất thiết phải phát sinh ngay tức thời. Trong một số trường hợp, nạn nhân liên tục có các hành vi làm nhục, vu khống, đe dọa hoặc áp bức kéo dài khiến sự bức xúc của người phạm tội tích tụ theo thời gian. Khi hành vi đó tiếp tục tái diễn, người phạm tội có thể rơi vào trạng thái kích động mạnh và thực hiện hành vi phạm tội.
Ví dụ, một người thường xuyên bị cấp trên quấy rối tình dục, xúc phạm danh dự và đe dọa mất việc trong thời gian dài. Đến một ngày, người này tiếp tục bị quấy rối và lăng mạ công khai trước nhiều người, dẫn đến việc không còn khả năng kiềm chế cảm xúc và gây chết người. Trong trường hợp này, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét áp dụng Điều 125 Bộ luật Hình sự nếu chứng minh được trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và mối quan hệ nhân quả với hành vi trái pháp luật của nạn nhân.
Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là trường hợp phạm tội có nhiều tình tiết pháp lý đặc thù, ảnh hưởng trực tiếp đến việc định tội danh và quyết định hình phạt. Nếu bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến vụ án hình sự hoặc cần đánh giá khả năng áp dụng Điều 125 Bộ luật Hình sự, hãy liên hệ luật sư hình sự để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
