Một bị cáo đứng ra bồi thường toàn bộ thiệt hại trong vụ án đồng phạm, liệu những người còn lại có được thoát nghĩa vụ trả tiền? Đặc biệt, số tiền thuộc trách nhiệm của các đồng phạm khác có bị Nhà nước tịch thu để sung công quỹ hay không? Đây là vấn đề khiến nhiều người nhầm lẫn trong thực tiễn xét xử. Bài viết sau sẽ làm rõ quy định pháp luật hiện hành về vấn đề này.
1. Nguyên tắcbồi thường thiệt hại pháp luật quy định như thế nào?
Bồi thường thiệt hại là trách nhiệm pháp lý phát sinh khi một cá nhân hoặc pháp nhân có hành vi xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác gây ra thiệt hại
Theo Điều 13 Bộ luật Dân sự 2015 quy định,
“..
Điều 13. Bồi thường thiệt hại
Cá nhân, pháp nhân có quyền dân sự bị xâm phạm được bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
…”
Bên cạnh đó, Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 quy định một số nguyên tắc cơ bản trong việc bồi thường thiệt hại như:
“…
Điều 585. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại
1. Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
2. Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
3. Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường.
4. Khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
5. Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình.
…”
Như vậy, nguyên tắc chung của pháp luật dân sự là bảo đảm người bị thiệt hại được bồi thường đầy đủ, đồng thời bảo đảm sự công bằng giữa các bên trong việc xác định trách nhiệm bồi thường
2. Một bị cáo bồi thường toàn bộ thiệt hại, các đồng phạm còn lại có phải trả tiền hay không?
Theo quy định tại Điều 288 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì phải thực hiện nghĩa vụ liên đới bồi thường. Điều này có nghĩa là người bị thiệt hại có quyền yêu cầu một hoặc nhiều người trong số những người gây thiệt hại bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
Trong các vụ án hình sự có đồng phạm, không ít trường hợp một bị cáo tự nguyện đứng ra bồi thường toàn bộ thiệt hại cho người bị hại nhằm khắc phục hậu quả của vụ án. Khi đó, bị cáo đã thực hiện toàn bộ nghĩa vụ bồi thường có quyền yêu cầu các đồng phạm khác hoàn trả phần nghĩa vụ thuộc trách nhiệm của họ theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, việc các đồng phạm còn lại có phải hoàn trả khoản tiền này hay không còn phụ thuộc vào yêu cầu của người đã bồi thường. Trường hợp bị cáo đã bồi thường toàn bộ thiệt hại nhưng không yêu cầu các đồng phạm khác hoàn trả, Tòa án phải giải thích cho bị cáo biết quyền yêu cầu hoàn trả phần nghĩa vụ mà mình đã thực hiện thay. Nếu sau khi được giải thích, bị cáo vẫn không yêu cầu giải quyết trách nhiệm hoàn trả thì Tòa án sẽ ghi nhận sự tự nguyện đó và không buộc các đồng phạm còn lại phải thanh toán khoản tiền đã được bồi thường thay.
Như vậy, trong vụ án có đồng phạm, việc một bị cáo đã bồi thường toàn bộ thiệt hại không đồng nghĩa với việc các đồng phạm còn lại đương nhiên phải hoàn trả số tiền tương ứng. Việc hoàn trả chỉ được Tòa án xem xét giải quyết khi người đã thực hiện nghĩa vụ bồi thường có yêu cầu. Trường hợp chưa yêu cầu giải quyết trong cùng vụ án thì sau này người đã bồi thường vẫn có quyền khởi kiện bằng một vụ án dân sự khác để yêu cầu các đồng phạm hoàn trả phần nghĩa vụ thuộc trách nhiệm của họ.
3. Nhà nước có được tịch thu hoặc thu thêm số tiền thuộc trách nhiệm của các đồng phạm còn lại hay không?
Trường hợp một bị cáo đã tự nguyện bồi thường toàn bộ thiệt hại cho người bị hại nhưng không yêu cầu các đồng phạm khác hoàn trả thì Tòa án ghi nhận sự tự nguyện đó và không buộc các đồng phạm còn lại phải hoàn trả. Đồng thời, Nhà nước cũng không được tịch thu sung vào ngân sách nhà nước khoản tiền thuộc trách nhiệm bồi thường của các đồng phạm khác. Bởi lẽ, đây là quan hệ nghĩa vụ dân sự giữa những người có trách nhiệm liên đới bồi thường với nhau, không phải khoản tiền thuộc diện bị tịch thu sung công quỹ nhà nước.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
