Ngoài trách nhiệm hình sự thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bị cáo cũng là vấn đề đặc biệt được quan tâm. Vậy khi xét xử vụ án hình sự, Tòa án sẽ xem xét trách nhiệm bồi thường của bị cáo như thế nào? Người bị hại có quyền yêu cầu bồi thường ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích quy định pháp luật hiện hành về giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành.
1. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bị cáo theo quy định pháp luật hiện hành
Người gây thiệt hại phải có trách nhiệm bồi thường toàn bộ và kịp thời đối với những thiệt hại thực tế đã xảy ra. Cụ thể, Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 quy định,
“…
Điều 585. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại
1. Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
2. Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
3. Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường.
4. Khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
5. Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình.
…”
Bên canh đó, đối với trường hợp nhiều người cùng gây ra thiệt hại, Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người này phải liên đới bồi thường co người bị thiệt hại. Mức trách nhiệm của từng người sẽ được xác định tương ứng với mức độ lội của mỗi cá nhân, nếu không xác định được lỗi thì các bên phải bồi thường thiệt hại theo phần bằng nhau.
“…
Điều 587. Bồi thường thiệt hại do nhiều người cùng gây ra
Trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì những người đó phải liên đới bồi thường cho người bị thiệt hại. Trách nhiệm bồi thường của từng người cùng gây thiệt hại được xác định tương ứng với mức độ lỗi của mỗi người; nếu không xác định được mức độ lỗi thì họ phải bồi thường thiệt hại theo phần bằng nhau.
…”
2. Quy định về việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự
Theo quy định tại Điều 30 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) thì vấn đề dân sự trong vụ án hình sự sẽ được giải quyết đồng thời với việc giải quyết trách nhiệm hình sự của bị cáo. Điều này có nghĩa rằng, bên cạnh việc xem xét hành vi phạm tội và áp dụng hình phạt, tòa án còn xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ hoàn trả tài sản hoặc các nghĩa vụ dân sự khác phát sinh từ hành vi phạm tội nhằm bảo quản quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại.
“…
Điều 30. Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự
Việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được tiến hành cùng với việc giải quyết vụ án hình sự. Trường hợp vụ án hình sự phải giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại, bồi hoàn mà chưa có điều kiện chứng minh và không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hình sự thì vấn đề dân sự có thể tách ra để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
…”
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nếu vấn đề bồi thường thiệt hại hoặc bồi hoàn chưa đủ điều kiện để chứng minh, cần thêm thời gian xác minh, thu thập chứng cứ và việc tách phần dân sự không ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án hình sự thì Tòa án có thể tách phần dân sự ra để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
3. Quyền yêu cầu bồi thường của người bị hại trong tố tụng hình sự
Pháp luật hiện hành không chỉ bảo đảm việc xử lý người phạm tội mà còn đặc biệt chú trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại. Theo Điều 31 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu bồi thường đối với những thiệt hại về vật chất, tinh thần cũng như yêu cầu phục hồi danh dự trong trường hợp bị áp dụng các biện pháp tố tụng oan, trái pháp luật.
Cụ thể,
“…
Điều 31. Bảo đảm quyền được bồi thường của người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự
1. Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án oan, trái pháp luật có quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự.
Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại và phục hồi danh dự, quyền lợi cho người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án oan, trái pháp luật do cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng gây ra.
2. Người khác bị thiệt hại do cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng gây ra có quyền được Nhà nước bồi thường thiệt hại.
…”
Có thể thấy, việc giải quyết trách nhiệm bồi thường trong vụ án hình sự không chỉ nhằm xử lý hành vi phạm tội mà còn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại theo đúng quy định pháp luật. Việc xác định thiệt hại, nghĩa vụ bồi thường cũng như quyền yêu cầu bồi thường trong tố tụng hình sự là vấn đề quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các bên tham gia tố tụng. Vì vậy, để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình, các cá nhân nên chủ động tìm hiểu quy định pháp luật hoặc tham khảo ý kiến của luật sư hình sự nhằm có hướng giải quyết phù hợp, đúng quy định pháp luật.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
