Sau khi bị truy tố, bao lâu thì phải ra tòa? Nhiều bị can và người nhà đứng ngồi không yên. Liệu có phải cứ truy tố xong là xử ngay, hay phải chờ đợi hàng tháng trời? Sự thật về thời hạn mở phiên tòa sẽ khiến bạn bất ngờ.
1. Căn cứ pháp lý liên quanmở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố
Thời hạn mở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố được quy định cụ thể tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đặc biệt là Điều 277 về thời hạn chuẩn bị xét xử.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 277 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:
“…
Trong thời hạn 30 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 45 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng, 02 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, 03 tháng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng kể từ ngày thụ lý vụ án, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải ra một trong các quyết định:
a) Đưa vụ án ra xét xử;
b) Trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung;
c) Tạm đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án
…”
Đồng thời, pháp luật cũng cho phép gia hạn trong trường hợp cần thiết:
“…
Đối với vụ án phức tạp, Chánh án Tòa án có thể quyết định gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử nhưng không quá 15 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, không quá 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
… ”
Đặc biệt, khoản 3 Điều 277 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định rõ về thời điểm mở phiên tòa:
“…
Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa; trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì Tòa án có thể mở phiên tòa trong thời hạn 30 ngày.
…”
Như vậy, căn cứ theo quy định nêu trên, thời gian mở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố không diễn ra ngay lập tức mà phải trải qua giai đoạn chuẩn bị xét xử với các mốc thời gian cụ thể do pháp luật quy định.
2. Bao lâu thì mở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố?
Sau khi có quyết định truy tố, nhiều người cho rằng Tòa án sẽ nhanh chóng mở phiên tòa ngay. Tuy nhiên, theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đây là một nhận định chưa chính xác, bởi vụ án còn phải trải qua giai đoạn chuẩn bị xét xử trước khi được đưa ra xét xử chính thức.
Trên thực tế, pháp luật không quy định một mốc thời gian cố định tính trực tiếp từ thời điểm truy tố đến ngày mở phiên tòa. Thay vào đó, thời gian này được xác định thông qua hai giai đoạn: giai đoạn Tòa án thụ lý và chuẩn bị xét xử theo Điều 277, và giai đoạn mở phiên tòa sau khi đã có quyết định đưa vụ án ra xét xử. Vì vậy, để xác định chính xác “bao lâu thì ra tòa”, cần tính tổng thời gian của cả hai giai đoạn này.
Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thời điểm mở phiên tòa là mức độ nghiêm trọng của vụ án. Theo quy định pháp luật, mỗi loại tội phạm sẽ có thời hạn chuẩn bị xét xử khác nhau. Vụ án càng nghiêm trọng thì thời gian chuẩn bị càng dài, nhằm đảm bảo việc xem xét chứng cứ đầy đủ, khách quan và hạn chế tối đa nguy cơ oan sai. Do đó, trên thực tế có trường hợp bị truy tố và nhanh chóng ra tòa, nhưng cũng có trường hợp phải chờ trong thời gian dài hơn.
Bên cạnh đó, cần lưu ý rằng mốc thời gian 15 ngày để mở phiên tòa không được tính từ khi có quyết định truy tố. Thời hạn này chỉ bắt đầu khi Tòa án đã ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Điều này đồng nghĩa với việc nếu Tòa án chưa ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử thì chưa thể xác định chính xác ngày mở phiên tòa, và thời gian chờ đợi có thể kéo dài hơn so với dự kiến ban đầu.
Ngoài ra, trong quá trình giải quyết vụ án, nhiều yếu tố pháp lý có thể làm kéo dài thời gian mở phiên tòa như việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung, vụ án có nhiều bị can hoặc tình tiết phức tạp, cần tiến hành giám định hoặc định giá tài sản, hoặc bị cáo vắng mặt vì lý do khách quan. Đây đều là những trường hợp được pháp luật cho phép và thường xuyên xảy ra trên thực tế.
Tóm lại, thời điểm mở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố không phải là một mốc thời gian cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, đặc biệt là thời hạn chuẩn bị xét xử và thời điểm Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Do đó, trong thực tế, thời gian này thường dao động từ khoảng một đến vài tháng, tùy thuộc vào tính chất và diễn biến cụ thể của từng vụ án.
3. Các trường hợp làm kéo dài thời gian mở phiên tòa
Trên thực tế, thời gian mở phiên tòa sau khi có quyết định truy tố có thể bị kéo dài do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các trường hợp này đều có cơ sở trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Trường hợp phổ biến nhất là trả hồ sơ để điều tra bổ sung theo Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Khi hồ sơ vụ án còn thiếu chứng cứ quan trọng, chưa đủ căn cứ để giải quyết vụ án hoặc phát sinh tình tiết mới như có thêm tội phạm, đồng phạm, Tòa án sẽ trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Điều này làm gián đoạn quá trình xét xử và kéo dài thời gian mở phiên tòa.
Theo Điều 3 Thông tư liên tịch 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP về trả hồ sơ để điều tra bổ sung, việc thiếu chứng cứ được hiểu là thiếu các chứng cứ để chứng minh những vấn đề quan trọng của vụ án như: hành vi phạm tội, người thực hiện, lỗi, động cơ, hậu quả thiệt hại, nhân thân bị can… Nếu thiếu các chứng cứ này thì không thể giải quyết vụ án một cách khách quan, toàn diện.
Ngoài ra, việc trả hồ sơ còn xảy ra khi có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng theo Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Theo Điều 6 Thông tư liên tịch 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP, các vi phạm nghiêm trọng có thể bao gồm: thu thập chứng cứ không đúng trình tự, sai thẩm quyền, không đảm bảo quyền bào chữa, xác định sai tư cách tham gia tố tụng, hoặc có dấu hiệu bức cung, nhục hình. Những vi phạm này buộc phải được khắc phục trước khi xét xử nên làm kéo dài thời gian mở phiên tòa.
Bên cạnh đó, thời gian mở phiên tòa còn có thể bị kéo dài do gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử theo Điều 277 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 . Trong các vụ án phức tạp, nhiều tình tiết cần xác minh, Chánh án Tòa án có quyền gia hạn thời gian chuẩn bị xét xử để đảm bảo việc giải quyết vụ án được đầy đủ và chính xác.
Một trường hợp khác là tạm đình chỉ vụ án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử theo Điều 277 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Việc này thường xảy ra khi bị can bỏ trốn, mắc bệnh nặng hoặc có trở ngại khách quan khác, khiến việc xét xử chưa thể tiến hành ngay.
Ngoài ra, trong thực tiễn còn có trường hợp phát sinh thêm hành vi phạm tội hoặc đồng phạm. Theo Điều 5 Thông tư liên tịch 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP, nếu có căn cứ cho rằng bị can còn thực hiện hành vi phạm tội khác hoặc còn có đồng phạm chưa bị khởi tố, Tòa án sẽ trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhằm đảm bảo xử lý đầy đủ, toàn diện vụ án.
Tóm lại, các trường hợp làm kéo dài thời gian mở phiên tòa đều có cơ sở pháp lý rõ ràng tại Điều 277, Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các Điều 3, 5, 6 của Thông tư liên tịch 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP , nhằm đảm bảo việc xét xử đúng người, đúng tội và đúng quy định pháp luật.
4. Giải đáp các thắc mắc thường gặp
❓ Sau khi bị truy tố thì bao lâu chắc chắn sẽ ra tòa?
Không có một mốc thời gian “chắc chắn” áp dụng cho mọi vụ án. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời gian mở phiên tòa phụ thuộc vào giai đoạn chuẩn bị xét xử và quyết định đưa vụ án ra xét xử của Tòa án. Thông thường, thời gian này dao động khoảng từ 1 đến vài tháng, nhưng có thể kéo dài hơn nếu vụ án phức tạp.
❓ Tòa án có bắt buộc mở phiên tòa đúng thời hạn không?
Có. Pháp luật quy định rõ thời hạn chuẩn bị xét xử và thời hạn mở phiên tòa sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, Tòa án được phép kéo dài nhưng phải trong giới hạn luật định.
❓ Nếu quá thời hạn mà chưa mở phiên tòa thì có vi phạm không?
Trường hợp quá thời hạn mà không có lý do chính đáng thì có thể bị xem là vi phạm thủ tục tố tụng. Tuy nhiên, nếu việc kéo dài xuất phát từ các căn cứ hợp pháp như trả hồ sơ điều tra bổ sung, gia hạn thời gian chuẩn bị xét xử hoặc tạm đình chỉ vụ án thì không bị coi là vi phạm.
❓ Bị can, bị cáo có quyền yêu cầu mở phiên tòa sớm không?
Pháp luật hiện hành không quy định quyền yêu cầu Tòa án mở phiên tòa sớm. Tuy nhiên, bị can, bị cáo có quyền khiếu nại nếu cho rằng việc kéo dài thời gian giải quyết vụ án là không có căn cứ hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
❓ Vì sao có người ra tòa rất nhanh nhưng có người phải chờ lâu?
Sự khác biệt này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ nghiêm trọng của vụ án, số lượng bị can, tính chất phức tạp, việc thu thập chứng cứ và các tình huống phát sinh trong quá trình tố tụng. Vụ án càng phức tạp thì thời gian chuẩn bị xét xử càng dài.
❓ Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử thì bao lâu mở phiên tòa?
Theo quy định pháp luật, sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa trong thời hạn nhất định (thông thường là 15 ngày, trường hợp đặc biệt có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày).
❓ Có thể bị tạm giam trong suốt thời gian chờ mở phiên tòa không?
Có. Nếu bị can, bị cáo đang bị áp dụng biện pháp tạm giam thì việc tạm giam vẫn tiếp tục trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, trừ khi có quyết định thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
