Gửi đơn khiếu nại nhưng cơ quan nhà nước im lặng, không ban hành quyết định giải quyết là tình huống khiến nhiều người dân bức xúc. Ít ai biết rằng, sự im lặng này trong nhiều trường hợp có thể trở thành đối tượng khởi kiện vụ án hành chính. Vậy không giải quyết khiếu nại có phải là hành vi hành chính trái pháp luật hay không và người dân cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?
1. Khiếu nại là gì?
Theo khoản 1 Điều 2 Luật khiếu nại 2011 (sửa đổi, bổ sung 2025) khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân, cơ quan, tổ chức nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi cho rằng quyết định hoặc hành vi của cơ quan nhà nước có dấu hiệu trái pháp luật.
“…
1. Khiếu nại là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
…”
Nói cách khác, khi nhận thấy quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị ảnh hưởng bởi quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước, cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.
2. Không giải quyết khiếu nại có được xem là hành vi hành chính trái pháp luật không?
Theo quy định của Điều 5 Luật Khiếu nại 2011 (sửa đổi, bổ sung 2025), người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại có trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và giải quyết khiếu nại trong thời hạn luật định. Việc giải quyết khiếu nại không chỉ là quyền hạn mà còn là nhiệm vụ, công vụ mà pháp luật giao cho người có thẩm quyền thực hiện.
Do đó, trường hợp người có thẩm quyền đã nhận được đơn khiếu nại hợp lệ nhưng hết thời hạn giải quyết mà không ban hành quyết định giải quyết khiếu nại hoặc không thực hiện việc giải quyết theo quy định của pháp luật thì được xem là hành vi không thực hiện nhiệm vụ, công vụ. Hành vi này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền khiếu nại của công dân cũng như quyền được cơ quan nhà nước xem xét, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Theo Văn bản 02/GĐ-TANDTC năm 2016 hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, hành vi không giải quyết khiếu nại nêu trên thuộc trường hợp hành vi hành chính và là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015. Nói cách khác, khi cơ quan hoặc người có thẩm quyền cố tình không giải quyết khiếu nại, người dân không chỉ có quyền tiếp tục khiếu nại mà còn có thể khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án xem xét, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Bên cạnh đó, trên thực tế có nhiều trường hợp người có thẩm quyền có giải quyết khiếu nại nhưng không ban hành quyết định giải quyết khiếu nại mà lại ban hành dưới các hình thức khác như thông báo, kết luận, công văn hoặc văn bản có tên gọi tương tự. Trong trường hợp này, việc xác định văn bản đó có phải là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính hay không không phụ thuộc vào tên gọi của văn bản mà phụ thuộc vào nội dung, tính chất và hậu quả pháp lý mà văn bản đó làm phát sinh. Nếu văn bản đáp ứng các dấu hiệu của quyết định hành chính theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 thì vẫn có thể trở thành đối tượng khởi kiện vụ án hành chính.
Như vậy, không chỉ hành vi không giải quyết khiếu nại mà cả các văn bản giải quyết khiếu nại được ban hành dưới hình thức thông báo, kết luận hoặc công văn cũng có thể bị xem xét tại Tòa án nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
3. Người dân nên làm gì khi cơ quan không giải quyết khiếu nại?
Khi đã nộp đơn khiếu nại đúng cơ quan, đúng người có thẩm quyền nhưng hết thời hạn giải quyết mà không nhận được quyết định giải quyết khiếu nại hoặc bất kỳ phản hồi nào theo quy định của pháp luật, người dân không nên tiếp tục chờ đợi một cách thụ động mà cần chủ động thực hiện các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Trước hết, người khiếu nại cần kiểm tra lại thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại để xác định cơ quan hoặc người có thẩm quyền đã thực sự chậm giải quyết hoặc không giải quyết khiếu nại. Đồng thời, cần lưu giữ đầy đủ các tài liệu chứng minh việc đã nộp đơn khiếu nại như giấy biên nhận, phiếu tiếp nhận, xác nhận gửi bưu điện hoặc các tài liệu khác có liên quan.
Sau khi xác định cơ quan có thẩm quyền không thực hiện việc giải quyết khiếu nại theo quy định, người dân có thể lựa chọn một trong các phương án sau:
Thứ nhất, tiếp tục thực hiện quyền khiếu nại theo trình tự luật định. Trong trường hợp đủ điều kiện, người khiếu nại có thể thực hiện khiếu nại lần hai đến người có thẩm quyền cấp trên trực tiếp để yêu cầu xem xét trách nhiệm của cơ quan hoặc người có thẩm quyền đã không giải quyết khiếu nại.
Thứ hai, khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án có thẩm quyền. Theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 và Văn bản 02/GĐ-TANDTC năm 2016 hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, hành vi không giải quyết khiếu nại có thể được xem là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính. Khi đó, người dân có quyền yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của hành vi không thực hiện nhiệm vụ, công vụ của người có thẩm quyền nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Thứ ba, yêu cầu xem xét trách nhiệm của cá nhân, cơ quan có liên quan. Đối với trường hợp chậm trễ hoặc cố tình không giải quyết khiếu nại, người dân có thể phản ánh, kiến nghị đến cơ quan cấp trên hoặc cơ quan có thẩm quyền để xem xét trách nhiệm của người thực thi công vụ theo quy định pháp luật.
Không giải quyết khiếu nại đúng thời hạn có thể bị xem là hành vi hành chính và là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính theo quy định của pháp luật. Nếu gặp vướng mắc trong quá trình khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực hành chính để được tư vấn và bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả.
Liên hệ Hãng Luật Anh Đào và Cộng sự:
📞 Hotline: 0932 049 492
📧 Email: gvndtb1992@gmail.com
🏢 Địa chỉ: 18B Nam Quốc Cang, Phường Bến Thành, TP.HCM
